abcabcabc تبریز مهد نقاشی و نگارگری، مرکز مینیاتور ایران | .: مهتری
چهار شنبه , 14 نوامبر 2018

تبریز مهد نقاشی و نگارگری، مرکز مینیاتور ایران

به گزارش آذرقلم: مکتب تبریز اول یا مکتب مغول (قرون ۷ و ۸ ه. ق.) اولین مکتب نگارگری ایرانی است که در تبریز پایه‌ریزی شده و به همین دلیل آن را مکتب تبریز نامیده‌اند. این مکتب مصادف با حکومت ایلخانان مغول در ایران است که مرکز خود را تبریز قرار دادند. این مکتب، دوره آغاز ورود عناصر چینی به حوزه‌ی نگارگری ایرانی به حساب می‌آید. در این دوره تأثیر نقاشی چینی بر روی نگارگران ایرانی واضح است.

مکتب نگارگری تبریز

 

مکتب نگارگری تبریز

 مکتب نگارگری تبریز

نگارگری ترکان در جهان
ترکان بدلیل وسعت جغرافیای حکومتی و تاریخ چند هزار ساله دارای آثار فراوانی در جهان هستند.بدون در نظر گرفتن اقوام پروترک و پروتوترک(اجداد ترکان) می توان محدوده فرهنگی ترکان را از قلب چین تا اروپا و از سیبری تا دل هندوستان در نظر گرفت.همسایگی ترکان با اقوام مختلف مثل چینی ها ، هندی ها ، روس ها ، یونانیان ، فارس ها ، اعراب و … باعث ایجاد یک غول فرهنگی غنی در بین ترکان شده است و   ترکان را به عنوان یک مبادله گر فرهنگی بین اقوام مختلف مطرح کرده است.

Mughal_Empire painting

نقاشی های ترکان گورکانی(بابوریان) در هندوستان

نگارگری هندوستان برگرفته از هنر ترکان

مکتب نگارگری تبریز

 

مکتب نگارگری تبریز
نگاره ای باستانی از ترکان

مکتب نگارگری تبریز
در این میان نگارگری ، نقاشی و مینیاتور نقش برجسته ای دارد.از آثار نقاشی ترکان می توان به نگارگری های اویغور ها (قاراخانیان) در چین ، بابوریان (گورکانیان) در هندوستان ، نگارگری های عثمانی و سلجوقی در اروپا و نگارگری های سلجوقیان ، تیموریان ، صفویان و… در ایران اشاره کرد.
شهر نقاشی های ترکان باستان tun_huang
مکتب نگارگری تبریز

شهر باستانی ترکان  با نگاره های زیبا idikut

مکتب نگارگری تبریز
نقاشی های Khara khota
نقاشی های شهر باستانی خاراخوتا (قارا خوتا) با تاریخ چند هزار ساله

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی های bezeklik
شهر بزکلیک ترکستان شرقی

مکتب نگارگری تبریزمکتب نگارگری تبریز

نقاشی های تورپان turpan

مکتب نگارگری تبریز

نقوشی از ترکان باستان در اروپا
نقشی از ترکان اتروسک در ایتالیا

مکتب نگارگری تبریز

نقشه امپراطوری ترکان در کتاب دیوان الغات ترک

مکتب نگارگری تبریز
نگارگری و مینیاتور ایران و آذربایجان و ترکان

نگارگری و نقاشی  در ایران معمولا با ترکان و سلسله های ترک زبان شناخته می شود.با جرات می توان گفت تمامی مکاتب نگارگری ایران برگرفته از ترکان می باشد.
در آذربایجان   از تمدن های باستانی (ماننا ، اورارتو ، ایشغوز و…) آثار هنری فراوانی بدست آمده است. مثل جام سولدوز و آجر های قالایچی
آجرهای نقاشی شده قالایچی شاهین دژ
(نکته جالب اینجاست که این آجرها در منطقه ای با اسم ترکی قالایچی که مرتب با این رنگکاریها می باشد کشف شده اند)

مکتب نگارگری تبریز

آثار هنری شهر مراغه مربوط به دوران ایلخانی

مکتب نگارگری تبریز

مینیاتور دده قورقود

مکتب نگارگری تبریز
برای اولین بار در تاریخ ایران مصور سازی کتب به شکل کارگاهی و در مجموعه‌ای به نام ربع رشیدی تبریز که به همت خواجه رشد الدین فضل الله بنا شده بود به انجام می‌رسید.  در مکاتب نقاشی ایران  تبریز نقش برجسته ای دارد. مکتب های نقاشی ایران عبارتند از

۱-مکتب سلجوقی
این مکتب را ترکان سلجوقی پدید آورده اند و در بین ایران و ترکیه و کشورهای منطقه مشترک است.

 

نقاشی های امپراطوری عثمانی

مکتب نگارگری تبریز

مکتب نگارگری تبریز

مکتب نگارگری تبریز

 

۲-مکتب تبریز اول

این مکتب در سلسله های ایلخانان، جلایریان،  قراقوینلو و آق‌قوینلو و صفویان بوجود آمده است.وجه اشتراک این سلسله ها ترک بودن آنها و یکسان بودن پایتختشان در تبریز است.

۳-مکتب جلایری یا تبریز-بغداد
این مکتب نیز مانند دیگر مکاتب با دخالت مستقیم ترکان و تبریز پدیدار گشته است.

۴-مکتب هرات
این مکتب توسط ترکان تیموری در هرات پدید آمده است.هرات یکی از پایتخت های ترکان تیموری بوده است.نکته جالب این است که برخی از شاهان تیموری متولد آذربایجان هستند.مثل الغ بیگ (اولوغ بیگ) شاه دانشمند ، شاعر و منجم که متولد آذربایجان(زنجان) می باشد

۵-مکتب کمال‌الدین بهزاد (هرات ۲)
این مکتب نیز توسط ترکان تیموری در هرات پدید آمده است.البته باید اشاره کرد که مقبره کمال‌الدین بهزاد در باغ دو کمال تبریز می باشد.
باغ دو کمال تبریز مقبره کمال الدین بهزاد و کمال الدین خجندی

مکتب نگارگری تبریز
۶-مکتب تبریز دوم یا اصفهانی
این مکتب در تبریز با قدرت گرفتن صفویان در زمان شاه اسماعیل بوجود آمده است.
مینیاتور اصفهانی با اشعار ترکی

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی های چهل ستون اصفهان یادگار ترکان صفویه

مکتب نگارگری تبریز

مکتب نگارگری تبریز

در مکتب اول تبریز:

چهره‌ها، نحوه نمایش طبیعت مثلاً ترسیم تنه پیچیده و گره‌دار درختان و صخره‌های تیز و دشت‌های بریده و ابرهای مواج، مراعات نسبت‌ها، دقت در رسم گیاهان و اعضای بدن حیوانات، و تحرک و جنبش بیشتر در نمایش صحنه‌ها به جای آرامش و سکون موجود در نقاشی سنّتی ایرانی در این مکتب دیده می‌شوند.

از سوی دیگر، استفاده از نقوش تزیینی هنر ایرانی مانند نقوش هندسی کاشی‌کاری، و اعتبار بخشیدن به معماری ایرانی به عنوان اصلی‌ترین جانمایه کار و بازنمایی روح ملی، تقلید صرف از هنر چینی را نفی می کند.

هنرمندان ایرانی در عین پذیرش عناصر تازه که به آثار آنان جلوه‌ای نو و تحرکی بیشتر می‌بخشید، این عوامل را با شیوه سنتی نگارگری ایرانی چنان آمیختند که به سختی می‌توان این عناصر تازه را در میان تاروپود هنر سنّتی تمیز داد. در واقع، آمیختن این عناصر جدید به شیوه‌ای کاملاً ایرانی انجام پذیرفت؛ به طوری که لطمه‌ای به تداوم هنر نگارگری ایرانی وارد نکرد.

مکتب تبریز در دوره ایلخانان، بیشتر با عنوان سبک مغولی و گاه سبک رشیدیهمعرفی شده است.

رشیدالدین، جامع التواریخ، مکتب ایلخانی، کتابخانه دانشگاه ادینبورو، جلوس سلطان لهراسب در بلخ، آثاری هستند که در مکتب تبریز خلق شده‌اند.

از محصولات دیگر کارگاه‌های تبریز، شاهنامه دموت است که نگاره‌های آن توسط چند نقاش اجرا شده است و هم اکنون تنها چند تصویر پراکنده از آن باقی است. در نگاره‌های شاهنامهٔ دموت سنت‌های ایرانی و بین‌النهرینی پیش از مغول با سنت‌های خاور دور آمیخته شده‌اند. تصویرگران شاهنامه دموت تمایلی به نشان دادن حالات عاطفی انسان و تجسم حجم و عمق نشان می‌دهند که در سنت نقاشی ایرانی بی‌سابقه است. شاهنامهٔ دموت را می‌توان نقطهٔ اوج پیشرفت نقاشی عهد ایلخانی دانست.

تصاویر یک نسخه مصور کلیله و دمنه نمونه دیگری از آثار مکتب تبریز است که در آن عناصر منظره طبیعی تنوع قابل ملاحظه‌ای یافته‌اند.

از نگارگران این دوره می توان از احمدِ موسی، امیر دولتیار، مولانا ولی‌الله و محمدعلی توسی کاتب نام برد.

در مکتب دوم تبریز:

شاه اسماعیل در سال ۹۱۶ هجری قمری بر خاندان شیبانی تسلط یافت و حکومت خاندان صفوی راتشکیل داد. او پایتخت را از هرات به تبریز منتقل کرد و هنرمندان و صنعت گران را از گوشه کنار کشور به آنجا دعوت کرد. ایران در دوران سلطنت پادشاهان صفوی به اتحاد و یکپارچگی و عظمت دست یافت. شاه اسماعیل صفوی, استاد کمال الدین بهزاد را که در عهد تیموری پرورش یافته بود به تبریز دعوت کرد و او را به سرپرستی گروهی از نقاشان و خوشنویسان، رنگ کاران و صحافان و… برگزید. این گروه حرکت فرهنگی و هنری مکتب تبریز را بوجود آوردند.

این شیوه نوین، از ترکیب سنت نقاشی تبریز در دوره مغول و مکتب هرات و روش شخصی بهزاد پدید آمد.

یکی از آثار معروف این دوره شاهنامه شاه طهماسب نام داشت که دارای دویست و پنجاه و هشت تصویر به شیوه مکتب تبریز از آثار سلطان محمد, میرک نقاش, میر سید علیو… است که در دوران ریاست بهزاد و پس از آن در تبریزاجرا شد

 

شاه اسماعیل در سال ۹۰۶ ه.ق پس از شکست دادن آق‌قویونلوها تبریز را به پایتختی برگزید. کتابخانه سلطنتی آق‌قویونلوها در اختیار او قرار گرفت و هنرمندانی که در کتابخانه آق‌قویونلوها کار می کردند به خدمت او در آمدند.

شاه اسماعیل آن‌ها را به ادامه کارهای هنری که در دست داشتند، واداشت. یکی از هنرمندان برجسته مکتب ترکمان تبریز، سلطان محمد تبریزی بود که به خدمت شاه اسماعیل درآمد و از این زمان به بعد یکی از پایه‌های محکم مکتب جدیدالتأسیس تبریز دوره صفوی شد.

شاه اسماعیل در سال ۹۱۶ ه. ق به هرات حمله برد و آنجا را به تصرف خود درآورد و سنت و دستاوردهای غنی و شکوهمند مکتب هرات دوره تیموری را به ارث برد. او از قرار معلوم بعضی از آثار نفیس و کتب ارزشمند مکتب هرات را به تبریز منتقل کرد.

شاه اسماعیل سپس فرزند دو ساله خود تهماسب میرزا را همراه یکی از امیران قزلباش، حاکم هرات کرد. تهماسب سپس فرزند دو ساله خود تهماسب میرزا در هرات زیر نظر استادان برجسته به فراگیری نقاشی و خطاطی پرداخت. او پس از گذراندن هشت سال در هرات به تبریز بازگشت و در سال ۹۳۰ ه. ق به سلطنت رسید. ظاهراً او همراه خود شماری از هنرمندان مکتب هرات از جمله کمال‌الدین بهزاد را به تبریز آورد. شاه اسماعیل در سال ۹۲۸ ه. ق فرمان کلانتری کتابخانه را به نام بهزاد صادر و او را سرپرست کتابخانه سلطنتی کرد.

شاه تهماسب که شیفته نقاشی و خطاطی بود پس از رسیدن به سلطنت به حمایت از این هنرها پرداخت و هنرمندان زیادی از مکتب هرات و ترکمان را در پروژه‌های شکوهمند کتاب آرایی به کار گرفت و بدین ترتیب آثار مکتب تبریز دوره صفوی پدیدار شد و مکتب تبریز که یکی از مکاتب درخشان هنر نگارگری ایران است شکل نهایی خود را پیدا کرد و آثار شکوهمندی چون شاهنامه شاه تهماسبی و خمسه نظامی شاهی را تولید کرد.

پس از بقدرت رسیدن شاه اسماعیل هنرمندان در تبریز گرد آمدند و در کتابخانهٔ سلطنتی که ریاست آن را بهزاد بعهده داشت به فعالیت پرداختند . قاسم علی شیخ زاده و میرک که همراه بهزاد از هرات به تبریز آمده بودند شیوه ای را بنیاد گذاشتند که بر دوش بهزاد و شاگردانش بود. شهرت بهزاد هنرمندان پس از خود را تحت تاثیر قرار داد و بسیاری آثار خود را با نام و امضای او ارائه می دادند. شاه تهماسب از اوان کودکی به فرا گیری خط و نقاشی پرداخت وطراحی نزاکت قلم را به مرتبه کمال رسانید .او در جوانی استادان معروف را گرد آوری کرد ولی در اواخر عمر به این هنرمندان توجه کمتری داشت به طوری که بسیاری از آنان دردربار ابراهیم میرزا در مشهد گرد آمدند وسبکی دیگر را به وجود آوردند.

خصوصیات

یکی از مشخصه‌های نقاشی مکتب تبریز دوران صفوی وجود علامت یا شکلی شبیه میله کوچک قرمزی است که بر روی عمامه‌ها نقش شده است. این علامت و عمامه‌های دوازده ترکی از نشانه‌های شیعیاندوازده امامی طرفدار شیخ صفی الدین اردبیلی بود که در ابتدای دوران صفوی متدوال گردید ولی بعد از وفات شاه طهماسب دیگر در تصاویر دیده نشد.

نقاشان مکتب تبریز سطح تخت نقاشی را شکستند و ترکیب بندیهای چند سطحی آفریدند .همه چیز آکنده از حرکت و جنبش بود رنگها درخشان و پرکشش و حالت مورد نظر را به وجود می آورد.

از مشخصه‌های نقاشی دورهٔ صفوی لباس و پوشش سر اشخاص است. یکی از نقاشان بزرگ این دوران استاد محمدی استاد طراحی با قلم بود. از مشخصات آثار او تصویر اشخاص بلند قامت با صورت گرد و کوچک و واقع بین بود در ترسیم مناظر زندگی در نواحی روستانی است. او از جمله کسانی است که بر روی نگارگران پس از خود تاثیر بسزایی داشته است و او را استاد رضا عباسی می نامند. در همین دوران چند نگار گر دیگر با اسامی شبیه نام استاد رضا عباسی می زیسته اند.توجه رضا عباسی به خود انسان بیشتر از فضای اطراف اوست. این نکته حتی در تأکید پرداخت اودر شکل انسان نسبت به زمینه‌های ساده ای که در آثارش استفاده کرد، کاملاً روشن است. ظرافت کارهای دورانی جوانی رضا عباسی، یاآور و احیا کننده سنتهای متزلزل نسل قبل نقاشان صفوی در دربار شاه تهماسب بود ولی در اواخر، طرحهای او تحت تاثیر تجارب زندگی اشرافی زمان خود و گذشت عمر، لطافت خود را از دست داد و خشن شد.موضوعات او بیشتر از بین افراد طبقات پایین جامعه انتخاب شده و از طرف دیگر نفوذ و رواج نقاشی اروپایی در آثار این استاد بی تاثیر نبوده است.

شاگردان زیادی نزد او تربیت یافتند که هر کدام سبک و روش وی را ادامه داده اند که مهمترین آنها عبارتند از: محمد شفیع عباسی، افضل الحسینی، محمد معین مصوّر، محمد علی، محمد یوسف و محمد قاسم. از این زمان به بعد، نقاشی دیگر در خدمت کتاب آرایی نیست و شکلی مستقل به خود می گیرد. این نکته در آثاری که از هنرمندان به اروپا رفته آشکارتر است. از معروفترین این هنرمندان محمد زمان نام دارد. نقاشی‌های او کاملاً بر اساس نقاشی غربی است. موضوع نقاشیهای محمد زمان در مواردی، رابطه ای با فرهنگ اسلامی – ایرانی ندارد. اما در مواردی هم جنبه‌های فرهنگی زمان خود نظر داشته است، که از جمله آنها تصاویری است که بر مبنای ادبیات فارسی کشیده است.

اما یک تفاوت بین آثار محمدزمان و دیگران وجود دارد، و آن گرایش به اصول طبیعت پردازی است، یعنی بعد نمایی، سایه پردازی و غیره، از این رو، در آثار محمد زمان دیگر نه غنای رنگهای شفاف و تخت بهزاد را می توان دید، و نه ظرافت و سرزندگی خط‌های رضا عباسی را.

در دوره صفوی در پی تماس‌های مکرر ایرانیان و اروپائیان ابداعاتی بروز نمود و موجب تحول در هنرهای تجسمی ادوار پس ازخود گردید.”از ویژگی‌های نقاشی‌های صفوی، وابستگی و همانندی‌های سبک‌شناسی در نقاشی‌های نسخ خطی و دیوار نگاره هاست. به نحوی که بررسی و مطالعه هر کدام، شناخت آثار گروه دیگر را در پی خواهد داشت.
در ادامه به بررسی چند مینیاتور تبریزی می پردازیم.
مینیاتور تبریز با شعر ترکی

مکتب نگارگری تبریز

چند مینیاتور دیگر تبریزی

مکتب نگارگری تبریز

مکتب نگارگری تبریز

مینیاتور غازان خان

مکتب نگارگری تبریز

نقشه شاردن از تبریز

مکتب نگارگری تبریز

مینیاتور مطراقچی از تبریز

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی قدیمی از بازار تبریز

مکتب نگارگری تبریز
نقاشی های قدیمی از ارک علیشاه و دوه چی قاپیسی

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی قدیمی از غازانیه (شام قازان)

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی های پتگر از تبریز
نقاشی از بازارچه صاحب الامر(صاحیب امیر)

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی از محله گزیران(گازران)

مکتب نگارگری تبریز
نقاشی محله سرچشمه

مکتب نگارگری تبریز

نقوش طلایی گؤی مسجید(مسجد کبود) تبریز

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی های خانه حریری تبریز

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی‌های خانه بهنام تبریز

مکتب نگارگری تبریز

مکتب نگارگری تبریز

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی های مقبره سید حمزه تبریز

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی های مسجد استاد شاگرد

مکتب نگارگری تبریز

نقاشی های خانه یانس
مکتب نگارگری تبریز

منبع

سری به اینجا بزنید!

استفاده از درخت در ساختار ساختمان

ما میتوانیم با طبیعت باشیم یا در برابر آن قد علم کنیم. در این بین بعضی از معماران تصمیم گرفتند تا حد وسط را در پیش بگیرند. آنها بجای اینکه درختها را قطع کنند و خانه های خود را بسازند از همان درختها به عنوان قسمتی از ساختار جدید استفاده کردند.

abcabcabc

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *